روابط خارجیسر تیتر خبرهاسیاستنخستین خبرهایادداشت ها

چالش های امنیتی-اقتصادی هند در سایه نظام امارت، عاملی محرک در مسیر عملگرایی دهلی نو

۷ خرداد(جوزا)۱۴۰۱-۲۰۲۲/۵/۲۸

سهیل شاهین رئیس دفتر سیاسی طالبان در قطر در بیانیه ای تازه گفته که هند باید تمام مزایای روابط دو جانبه را برای تعامل با طالبان و همچنین قطع رابطه با مقامات دولتی سابق در نظر بگیرد. این مقام طالبان در گفت و گو با روزنامه پرینت هند بر تعهد خود برای حفاظت از تمام دیپلمات های هندی تاکید کرد و گفت که اگر هند به دنبال برقراری روابط خوب سیاسی و اقتصادی با طالبان است، سفارت خود را در کابل بازگشایی کند. از طرف دیگر، انس حقانی از دیگر مقامات بلندپایه حکومت طالبان  نیز در گفت وگویی با یکی از شبکه های تلویزیونی هند اظهار کرده است که به کمک هند نیاز داریم و می خواهیم دهلی سفارت خود را در کابل باز کند. او به یکی از شبکه های هندی گفت که گروه طالبان خواهان «رابطه دوستانه» با هند است و افغانستان برای رسیدگی به بحران بشری به کمک های دهلی در همه زمینه ها نیاز دارد. در مقابل نیز دولت هند در روز جمعه ۶ خرداد در چهارمین نشست امنیتی منطقه ای درباره افغانستان در پایتخت تاجیکستان گفت که «نیاز است تا همه اشتراک کنندگان این نشست ظرفیت افغانستان را در امر مبارزه با تروریسم و گروه های تروریستی که تهدیدی برای آرامش و امنیت منطقه می باشند، بلند ببرد». این اظهارات از سوی دو طرف در حالی مطرح می شود که پس از سقوط افغانستان در ماه اوت، به باور بسیاری از ناظران بین المللی و تحلیلگران، هند از جمله کشورهایی بود که یکی از بازندگان جنگ و صلح افغانستان محسوب می شد. نتیجه ای که می شد آن را از  آغاز توافقنامه بین طالبان و ایالات متحده از ماه فوریه احساس کرد. چراکه شرایط به نفع رقیب هند یعنی پاکستان و نماینده اصلی او یعنی طالبان در حال تغییر بود.

اما اکنون به نظر می رسد که هند با احتیاط بسیار و با گام هایی آرام در پی برقراری رابطه با طالبان است. درواقع دولت هند در تلاش است تا با اقداماتی که حساسیت زا نباشد قدم در مسیر تازه ای با افغانستان تحت تسلط طالبان بردارد. به گونه ای که دولت هند در سال مالی ۲۰۲۲-۲۰۲۳ خود، مبلغ ۲۷ میلیون دلار برای کمک به مردم افغانستان درنظر گرفته است که به گفته آسیا تایمز این بودجه برای استفاده در پروژه های توسعه ای هند در افغانستان، کمک هزینه برای دانشجویان افغانستان در هند و کمک های بشردوستانه درنظر گرفته شده است. دولت هند بیش از این نیز در حدود ۵۰ هزار تن در گندم به مردم افغانستان کمک کرد. این کمک ها در حالی صورت گرفت به نظر می رسد از یک سو تنش های بین طالبان و پاکستان در حال علنی شدن است و از سمت دیگر طالبان در تلاش برای ایجاد چهره ای مستقل از پاکستان برای خود است که این امر می تواند برای هند امتیاز محسوب شود. با این حال، پرسش مهم این است که دغدغه های مهم هند در افغانستان تحت تسلط طالبان چیست؟

روابط هند و افغانستان پس از ۲۰۰۱

 قبل از تسلط طالبان، هند در دو دهه گذشته به بزرگترین کمک کننده منطقه ای افغانستان تبدیل شده بود و حدود ۳ میلیارد دلار را برای کمک های بشردوستانه، توسعه زیرساخت ها و ظرفیت سازی نهادهای مختلف دولتی اختصاص داده بود. دهلی نو همچنین در یک ابتکار سه جانبه با ایران برای احیای نقش سنتی افغانستان به عنوان چهارراه بین آسیای جنوبی و آسیای مرکزی مشارکت کرد. در نتیجه هم افغان ها و هم جامعه بین المللی نقش توسعه ای هند را پذیرفته بودند اما در حالی که هند مشغول پروژه های ملت سازی در افغانستان بود، پاکستان پناهگاه امنی برای طالبان در مبارزه با رژیم تحت حمایت غرب فراهم می کرد. در نتیجه در طول این سال ها که طالبان در حال قوی تر شدن بود هند به دولت افغانستان کمک می کرد اما فرار ناگهانی اشرف غنی از کابل در حالی که دولت بایدن در حال انجام تخلیه نیروهای خود بود، کل پویایی بازیگران مختلف را تغییر داد. در حالی که طالبان پیروزمندانه وارد کابل شدند، هند تصمیم گرفت به طور کامل از افغانستان خارج شود و میدان را برای استخبارات پاکستان بازگذاشت و پاکستان به عنوان پیروز دو دهه جنگ افغانستان شناخته شد. جایگاهی که از دادن هرگونه نقشی به هند در تصمیم گیری در مورد آینده سیاسی افغانستان خودداری می کرد.

بازگشت طالبان و نگرانی های امنیتی دهلی نو

 با این وجود، از زمانی که طالبان در اوت ۲۰۲۱ قدرت را به دست گرفتند، هند نگران پیامدهای امنیتی یک افغانستان بی ثبات است. از آنجایی که دهلی نو به طور مستقیم از دو دهه حضور نظامی ایالات متحده در افغانستان بهره مند بود، خروج آمریکا به ویژه برای هند دشوار بوده و نقش و نفوذ آن را در این کشور به شدت کاهش داده است. در همین رابطه هند در تاریخ ۱۰ و ۱۱ نوامبر سال گذشته میزبان یک گفت و گوی امنیتی در مورد افغانستان بود. این گفت و گو در حالی برگزار شده بود اکثر همسایگان افغانستان در حال تنظیم روابط خود با طالبان به عنوان حاکمان جدید بودند. بیانیه  مشترکی که مقامات امنیت ملی از هند، روسیه، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، ترکمنستان و تاجیکستان در مورد نیاز به یک دولت فراگیرتر که نماینده تمام اقشار جامعه افغانستان باشد و نگرانی در مورد تهدید مشترک در مورد تروریسم و افراط گرایی که از افغانستان سرچشمه می گیرد، نشان دهنده نگرانی امنیتی هند از افغانستان تحت تسلط طالبان بود. در مقابل، بلافاصله، پس از گفت و گوهای دهلی نو، پاکستان نیز یک نشست ترویکاپلاس را برگزار کرد که شامل ایالات متحده، روسیه، چین و همچنین دولت به رهبری طالبان بود که موضوع اصلی در دستور کار بین المللی به رسمیت شناختن حکومت طالبان بود.

 اما علی رغم تلاش های هند برای بازگشایی روابط با طالبان و یا هم ایفای نقش بیشتر در افغانستان این کشور  پیوندهای عمیق فرهنگی، مذهبی و اقتصادی و سیاسی با پاکستان دارد و از بسیاری از جهات طالبان پیروز به عنوان یک عامل کلیدی در افغانستان حضور دارد. به همین جهت انتظار می رود تشکیلات امنیتی پاکستان ابتکارات تحت رهبری هند در افغانستان را ناکام بگذارد، اما با این حال، خط باریکی وجود دارد که به نظر می رسد رژیم طالبان از ایده عادی سازی روابط دهلی نو با کابل استقبال کند. اما از آنجایی که طالبان تحت سلطه پشتون ها آشکارا اعلام کرده اند که اسلام چهارچوب سازماندهی ساختارهای سیاسی افغانستان خواهد بود، انتظار بازگشت دوران قبلی روابط گرم هند و افغانستان تحت تسلط طالبان سخت خواهد بود. از طرف دیگر، اگرچه دهلی نو طالبان را به عنوان نماینده پاکستان درنظر گرفته است اما تعامل با آنها از آغاز مذاکرات صلح وجود داشته است. (Kaura,2021).

با این وجود بازگشت طالبان دغدغه های امنیتی و اقتصادی بسیاری را برای هند به ارمغان آورده است. چنانچه که اولین خطر، تروریسم است. در حالی که توافق طالبان با آمریکا بیان می کند که طالبان از فعالیت گروه های تروریستی در خاک افغانستان جلوگیری می کند اما نشانه های کمی از این امر وجود دارد. در واقع، هرچقدر هم که این سخنان خوب باشد، روشن نیست که چگونه این تضمین ها مورد  حمایت قرار خواهند گرفت. جناح هایی که قدرت را به دست گرفته اند زمانی حملاتی علیه مواضع هند در خاک افغانستان داشته اند. به طور مثال گروه حقانی به عنوان بهترین گروه مسلح طالبان در سال های گذشته حملاتی را علیه مواضع هند از جمله حمله به سفارت هند در کابل داشته است. که دلیل آن نزدیکی بیش از حد رهبران حقانی با آی اس آی پاکستان به عنوان رقیب جدی هند در افغانستان بود. به نظر می رسد یک حلقه ضد هندی در سطح رهبری طالبان وجود دارد که تداوم مسیر را برای دهلی دشوار می کند. به طوری که سراج الدین حقانی در مصاحبه ای با نیویورک تایمز گفته بود که « حفظ روابط دوستانه با همه کشورها و جدی گرفتن نگرانی های امنیتی آنها مهم است اما هیچ دلیلی/چیزی برای کاهش نگرانی مقامات امنیتی هند وجود ندارد». همچنین، کشتار هدفمند ۱۱ غیرنظامی در دره کشمیر در سال ۲۰۲۱ باعث ایجاد ترس در میان اقلیت ها و کارگران مهاجر شد و صدای پیش بینی بازگشت افراط گرایی دهه ۱۹۹۰ در دره کشمیر را تقویت می کند. این دهه برای هند یک دهه شکننده بود.

از طرف دیگر، این خلا امنیتی ایجاد شده همانطور که شاهد هستیم منجر به تقویت داعش شده است. که این توانایی را به این گروه می دهد که برای  تقویت خود افرادی را از هند و از بدنه طالبان جذب کند که یک تهدید بسیار واقعی برای هند و منطقه به طور گسترده تر است. حمله به گوردوارا در کابل در مارس ۲۰۲۰ که داعش مسئولیت آن را برعهده گرفته گویا ترین نمونه از خطرات امنیتی بسیار واقعی برای ردپای هند در داخل افغانستان است. همچنین خطر مربوط به نفوذ فزاینده اداره اطلاعات پاکستان که با طالبان به ویژه گروه حقانی، پیوند غیرقابل انکاری دارد، تهدیدات جدی را برای امنیت هند ایجاد می کند.

بنابراین هند که در بیست سال گذشته حضوری معنادار در افغانستان به ویژه در بخش توسعه زیرساخت ها داشته است، با توزیع جدید قدرت در کابل نگران است. نهادهای امنیتی هند بر این باور هستند که یک دولت تندرو مبتنی بر شریعت اسلامی ممکن است نفوذ ایدئولوژیک رادیکال خود را در سراسر شبه قاره گسترش دهد و روحیه گروه های تروریستی اسلام گرای فعال در هند را تقویت کند و باعث استخدام قوی تر و خشونت بیشتر شود. این باور با اصرار طالبان بر ایجاد «امارت اسلامی» و نه «جمهوری» تقویت می شود که می توانست به معنای تلاش برای ایجاد یک سیاست فراگیر باشد.از طرف دیگر،  خروج عجولانه و بدون تشریفات ایالات متحده از افغانستان و این واقعیت که هند قبل از خروج ایالات متحده بخشی از توافق بالقوه در مورد افغانستان نبود، نگرانی هند را بیشتر تشدید کرده است. دهلی نو دریافت که ایالات متحده بیش از حد به پاکستان برای تسهیل خروج سریع از این کشور متکی بود. حتی در حال حاضر به نظر می رسد که واشنگتن برای رفع مشکلات افغانستان به اسلام آباد تکیه کرده است. اما این مسائل برای هند خطرناک است زیرا کنترل و نفوذ پاکستان را افزایش می دهد. دهلی نو نگران است که پاکستان آزادانه تر از خاک افغانستان برای آموزش، تجهیز و ایجاد انگیزه برای گروه های تروریستی ضد هند مانند لشکر طیبه و جیش محمد تحت نظارت طالبان استفاده کند و در نهایت از آنها برای ایجاد بی ثباتی در جامو و کشمیر استفاده کند. فقدان یک دولت منتخب دموکراتیک و وضعیت نامطلوب قانون و نظم در افغانستان تحت حاکمیت طالبان این ترس ها را تشدید کرده است. تمرکز فوری دهلی نو بر این است که اطمینان حاصل شود که پاکستان از بی ثباتی افغانستان سو استفاده نمی کند و از خاک آن برای فعالیت های تروریستی ضد هند، در جامو و کشمیر استفاده نکنند.

هندوستان و سرمایه گذاری های سرگردان در خاک افغانستان

چالش دیگر هندوستان در افغانستان به کریدور بین المللی شمال-جنوب برمی گردد. این کریدور طرح بزرگ هند برای کاهش زمان تجارت با اروپا و ورود به بازار آسیای مرکزی است. این پروژه شامل هزاران کیلومتر جاده از بندر چابهار در جنوب، عبور از آذربایجان در شمال و به سمت روسیه و سپس اروپا می شود. هدف هند از ایجاد این مسیر چند جانبه تجاری، دستیابی افغانستان به مسیر تجاری آزاد و بدون وابستگی به پاکستان بود. وجود سابقه طولانی روابط خصمانه هندوستان و پاکستان باعث شد که کریدور بین المللی حمل و نقل شمال و جنوب مسیری شود تا افغانستان به وسیله آن با جهان تجارت کند و کالاهای هند نیز بدون مشکل به این کشور ارسال شود. با روی کار آمدن دولت طالبان که تحت نفوذ شدید پاکستان قرار دارد، هندوستان سفارت خود در کابل و چند کنسولگری دیگر را که در شهرهای دیگر افغانستان قرار داشت، تعطیل کرد. درواقع، قدرت گیری طالبان باعث شد که تلاش های هند برای دستیابی به بازارهای بزرگ کشورهای مشترک المنافع به کندی پیش برودو آینده بسیاری از پروژه های اقتصادی این کشور تحت تاثیر این تغییر قدرت قرار بگیرد که نگرانی هایی را برای دهلی نو ایجاد کرده است. این در حالی است که افغانستان مبدا بسیاری از پروژه های اقتصادی دخلی نو در دو دهه گذشته بوده است و منجر به سرمایه گذاری بسیاری شده است که در معرض تهدید است.

 با این وجود برخی از کارشناسان معتقدند که از نظر اقتصادی، هند در حال حاضر جزو پنج اقتصاد برتر جهان محسوب می شود. یک گزارش جهانی اخیر پیش بینی می کند که هند تا سال ۲۰۳۰ سومین اقتصاد بزرگ جهان خواهد شد. ایالات متحده، روسیه و اتحادیه اروپا همگی از نزدیک با هند در ارتباط هستند و درخواست ها برای گنجاندن هند به عنوان عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد روز به روز در حال افزایش است. به عبارت دیگر، هند هم از نظر سیاسی و هم از نظر اقتصادی قوی تر از دهه ۱۹۹۰ است، بنابراین در موقعیت بهتری برای مقابله با هرگونه تهدید امنیتی قرار دارد (Agarwal, 2021).

رویکرد اصلاح شده هند در قبال طالبان و افغانستان

 اما به نظر می رسد هند در تلاش است تا سیاست هایش را برای دست یابی به منافعش در افغانستان تغییر دهدو. به عبارت بهتر، به نظر می رسد دهلی نو در تلاش است تا از حذف خود در صحنه سیاست افغانستان از طریق رویکردی منعطف تر و عملگرایانه تر جلوگیری کند. به طوری که در عرض یک دو هفته پس از تسلط طالبان بر کابل، مقامات هندی در قطر در ۳۱ اوت ۲۰۲۱ با نمایندگان طالبان دیدار کردند که نشان دهنده اهمیت تعامل محدود با محاسبات امنیتی هند بود. در این دیدار هند بر نگرانی های امنیتی خود در مورد تروریسم تاکید کرد و گزارش ها حاکی از آن است که در این مورد تضمین های طالبان را دریافت کرده است. بحران های انسانی و اقتصادی افغانستان نیز ممکن است فرصتی را برای هند ایجاد کرده باشد تا رویکرد استراتژیک خود را دوباره تعریف کند.چنانچه که از زمان تسلط طالبان هند گندم و سایر موادغذایی ضروری و ۵۰۰٫۰۰۰ واکسن کووید ۱۹ را به عنوان کمک بشردوستانه به افغانستان عرضه کرده است. در ادامه این تعامل، دولت هند کمک مالی ۲۷ میلیون دلاری به افغانستان را در بودجه ۲۰۲۲-۲۰۲۳ خود اعلام کرده است.

علاوه بر این، با ادامه ناآرامی  بین اسلام آباد و کابل بر سر مسائلی مانند درگیری های مرزی، علاوه بر عدم پیشرفت در مذاکرات صلح طالبان و اسلام آباد، طالبان ممکن است اهرم های بیشتری را برای تعامل بیشتر به دهلی نو بدهد. اما این مشروط به اقدام متقابل طالبان در رسیدگی به نگرانی های امنیتی اصلی هند است. جالب اینجاست که علی رغم عدم تمایل اولیه اسلام آباد، هند کمک های بشردوستانه را از طریق خاک پاکستان به افغانستان ارسال کرده است. اما این روند ممکن است در آینده نیز ادامه یابد، زیرا دولت طالبان از آن استقبال کرده است که باعث ناراحتی اسلام آباد شده است.

نتیجه گیری

رژیم طالبان با جامعه بین المللی و گروه های قومی افغانستان در حال جنگ است تا ثبات بیشتری را به امید به رسمیت شناختن دیپلماتیک ایجاد کند. پاکستان با تسهیل گفت و گوها با جامعه بین المللی به منظور فشار برای به رسمیت شناختن به دولت موقت طالبان در این روند کمک می کند.در نتیجه، طالبان بیشتر به پاکستان وابسته شده و نفوذ اسلام آباد در کابل را بیشتر تحکیم می کند اما برای هند یک دولت « وابسته به پاکستان» در افغانستان ایده آل نیست، زیرا احتمالاً مشکلات امنیتی در جامو و کشمیر و سایر بخش های کشور ایجاد می کند. دهلی نو نگران است که وابستگی بیش از حد طالبان به اسلام آباد منجر به افزایش فعالیت های گروه های ضدتروریستی هند در خاک افغانستان، تهدید پروژه های هندی در افغانستان و مانعی برای اتصال زمینی هند به افغانستان و آسیای مرکزی شود. با وجود این چالش ها، هند رویکرد سیاست محتاطانه و در عین حال «عملگرایانه» خود را با تمرکز بر ارائه کمک های بشردوستانه به افغان های آسیب پذیر و رسیدگی به نگرانی های امنیتی خود در مجامع چندجانبه یا مستقیماً با طالبان ادامه خواهد داد.

هند از همان ابتدا برای حذف کامل از صحنه سیاست افغانستان باید سیاست عملگرایانه تری اتخاذ می کرد. به عبارت دیگر، هزینه دورماندن هند از تحولات افغانستان بسیار بیشتر از هزینه مشارکت آنها خواهد بود. درواقع هند باید با درک این مسئله که که امضای توافق نامه فضا را برای طالبان بیشتر باز می کند، باید اولویت های خود را تغییر و با بخش هایی از طالبان با هدف سیاسی روشن تری گفت و گو می کرد. درواقع هدف اصلی هند باید این باشد که برای مدت طولانی در افغانستان توانایی نمایندگی داشته باشد. دهلی نو با تعامل غیررسمی با طالبان، پرداختن به تهدیدات امنیتی ناشی از خاک افغانستان و ادامه مبادلات مردم به مردم، استراتژی خود را برای افغانستان تنظیم کرده است. به طوری که باوجود محدودیت های ارتباطی و نبود سفارت در کابل، کمک های بشردوستانه اضطراری ارائه کرد. علی رغم اختلافات ایدئولوژیک هند همچنین امیدوار است که در ماه های آینده با اعمال اهرم اختلافات فزاینده بین طالبان و پاکستان، تعاملات خود را با طالبان افزایش دهد. درواقع، روند رویدادها در افغانستان از اوت ۲۰۲۱ هند را به اتخاذ رویکردی منعطف و عمل گرایانه در قبال این کشور سوق داده است. برخلاف تصور اولیه مبنی بر اینکه هند پس از تسلط طالبان به طور کامل در افغانستان شکست خورده است، هند جایگاهی را در بحث های منطقه ای در مورد افغانستان به دست آورده است. بنابراین وجود کمک هایی دهلی پس از وقوع بحران اقتصادی در افغانستان نشان دهنده رویکرد عملگرایانه هند به رژیم طالبان است که هنوز به طور کامل شکل نگرفته است. با این حال، در حال حاضر باید دید هند چه زمانی گام بزرگ بعدی را بر می دارد و سفارت خود را در کابل بازگشایی می کند.

منابع

Agarwal, Rajeev (2021), “Don’t overhype Indias Kashmir Security Problem”, htttp://thediplomat.com/2021/10/don’t-overhype-indias-kashmir-security-problem/

Sharma,Sarral,PATIL,SAMEER(2022), “India’s Strategy towards Post-August 2021 Afghanistan”, https://www.orfonline.org/research/indias-strategy-towards-post-august-2021-afghanistan/

Kaura,Vinay,(2021), “India’s search for a new role in Afghanistan”, https://www.mei.edu/publications/indias-search-new-role-afghanistan

CHAUDHRI, RURA,SHENDE, SHREYAS(2020), “Dealing With the Taliban: India’s Strategy in Afghanistan After U.S. Withdrawal”, https://carnegieindia.org/2020/06/02/dealing-with-taliban-india-s-strategy-in-afghanistan-after-u.s.-withdrawal-pub-81951

نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا